De uitdagingen voor feminisme in 2016

Portretten feminismedoor Evie Embrechts

Alvast een gelukkig nieuwjaar voor iedereen en veel ruimte en tijd voor actie, dromen én (zelf)zorg gewenst🙂

We zijn begonnen aan een nieuw jaar met een nieuw feministisch activisme! Wat brengt de toekomst voor ons, hoe staat het met de feministische beweging en welke uitdagingen zijn er in 2016?

Organisatie, groei en zichtbaarheid

Er zijn de laatste jaren meer en meer feministische initiatieven ontstaan. Blogs, facebookgroepen, actiegroepen en veel duidelijkere aanwezigheid in allerlei media. Groter en sterker, kortom. Dit is een tendens die al enkele jaren aan de gang is en we beginnen er eindelijk de vruchten van te zien.

Feminisme wordt wat meer geaccepteerd. Niet 100% of overal, niets radicaals, maar zeker meer dan vroeger. Dat wil zeggen dat onze impact ook groter kan zijn. Een grotere beweging kan ook wat scherper optreden. Een zielige verkrachtingsmoppenmaker-en-aanrander zoals voormalig decaan Willem Elias raakte er niet mee weg bijvoorbeeld, in 2015, ondanks zijn hoge positie aan een universiteit. Tien jaar geleden was zoiets niet waar geweest. En als er één valt, kunnen er nog vallen. En komt er ruimte voor een verdere mentaliteitswijziging en structurele verandering.

Seksueel geweld en prostitutie staan terug op de agenda. Met veel achterhoedegevechten en harde backlash van conservatieve elementen, maar dat is te verwachten. First they ignore you, then they laugh at you, then they fight you, then you win.

Feminisme werd overal weggelachen maar de lach blijft nu meestal steken🙂 We zijn wat scherper – lees gevaarlijker – geworden als beweging en je ziet dat in allerlei plaatsen en media: zaken zoals seksueel geweld pikken we gewoon niet meer. Er zijn allerlei initiatieven geweest daarrond, zoals wij overdrijven niet, de acties van FEL e.a. tegen Willem Elias, het initiatief wij spreken voor onszelf en ga zo maar door. Ver weg zijn de tijden dat iedereen straffeloos over verkrachting kon lachen. De veroordelingsgraad is weer een andere zaak, we zijn er nog niet. Ook preventie en behandeling van daders zijn heel belangrijke zaken waarover we nog maar pril bezig zijn.

Feministes zijn duidelijk aanwezig op allerlei terrein. De oude feministische eis van arbeidsduurverkorting, hoorbaar vanuit het VOK, Femma e.a., krijgt veel aandacht. In een vluchtelingenkamp als Calais is er een specifieke vrouwenwerking met o.a. aandacht voor geweld tegen vrouwen.

We mogen nog wat meer in het straatbeeld aanwezig zijn. Er waren bijvoorbeeld allerlei sticker- en graffiti-acties, een non-mixte betoging op 8 maart in Brussel, en dergelijke. Maar het straatbeeld wordt nog teveel verpest, tijdens een debat over de toekomst van feminisme in Brussel keek ik in de pauze naar buiten en zag ik de Noirauds rondlopen – witte Belgen in blackface die koloniale tijden herdenken – een duidelijk teken van de nalatendheid van België om het koloniale verleden te confronteren. Meer symbolische en directe acties zouden een goed idee zijn, we hebben al enkele ideeën😉

Maatschappelijke evoluties

Er is veel gebeurd het voorbije jaar. Enkele gruwelijke aanslagen zorgden voor een enorme verschuiving, gebeurtenissen die een verdere polarisering in de hand werkten. Door enkele schokkende beelden en het voortdurende nieuws over vluchtelingen werd naast de aanslagen Fort Europa het belangrijkste thema van het jaar. Verschillende mensen van FEL waren en zijn vrijwilliger in Calais, een groot vluchtelingenkamp in Frankrijk met onmenselijke levensomstandigheden. De discussie rond vluchtelingen en mensenrechten tonen langs de ene kant een gedeeltelijk solidaire bevolking en langs de andere kant Europese regeringen die zo sterk verrechtsen dat een vergelijking met Europa in de jaren 1940 lang niet meer zo ondenkbaar is…

In België zagen we een enorme verrechtsing van de partijpolitiek en een keiharde neoliberale aanval op onze verworvenheden. De afbouw van de sociale verworvenheden door partijen als SP.A, OpenVLD en CD&V werd en wordt nog feller verdergezet door de N-VA. De N-VA begint steeds openlijker een neofascistische politiek te voeren, inclusief maniakaal gedrag van een opperleider en een hele enge vijandcreatie. Moslims en vluchtelingen worden tot de hoofdvijanden van een “verlicht westen” gebombardeerd met alle bijhorende propaganda en steeds toenemende discriminatie en geweld. Ook het rauwe kapitalisme van de heersende partijen is duidelijk; de sociale afbraak is nog nooit zo erg en zo hard geweest als de voorbije paar jaren.

Die vijandcreatie is al jaren aan de gang maar wordt steeds erger. Enkele hedendaagse thema’s zoals de opeenvolgende vluchtelingencrisissen worden ook steeds misbruikt voor een rechts discours. Alle rechtse onzin ten spijt is België echter een diep patriarchaal land, geregeerd door criminelen, en een land waarin geweld tegen vrouwen enorm aanwezig is. De cijfers liegen er niet om, prostitutie is hier ook nog en we worden allemaal veel te veel beïnvloed door een koude, enge schoonheidscultus en pornocultuur.

In een dergelijke wereld heeft ons feminisme ook een keuze te maken: ofwel doen we niets, en dan steunen we daardoor dat racisme en die verrechtsing, ofwel helpen we om in de tegenaanval te gaan. Met de recente berichten over Keulen, maar ook de rest van het jaar, was het weer pijnlijk duidelijk: feminisme werd weer misbruikt, tot instrument van de machthebbers gemaakt voor verdere vijandcreatie. Het ging weer over barbaren met knuppels die Europa binnenvielen. Dit is onaanvaardbaar en we moeten daar meer tegen protesteren. Feminisme is van ons, niet van de kapitalisten en dominante mannen die ons denken te regeren.

Er sterven mensen door het systeem van uitbuiting waarin wij moeten leven. De doden stapelen zich op aan de grenzen en binnenin Fort Europa. Wij moeten in de tegenaanval gaan tegen onze regeringen die een dergelijke politiek voeren.

Zwaktes en uitdagingen

Prostitutie

Toen ik feministe werd, dacht ik dat “iedereen” wel kritisch zou zijn over pornografie. Dat bleek helaas niet waar te zijn. Maar over prostitutie, dat is veel te duidelijk, daarover zou iedereen dan toch kritisch zijn? Ook niet. Toen maakte ik nog de grap dat we dan binnenkort zouden beginnen horen over “ethische pooiers” en dergelijke.

En zowaar, in december 2015 zat ik in een debat waar zelfs pooiers aanwezig waren in het panel en in de zaal, die ruimschoots tijd kregen om hun visie door te duwen en uit te leggen dat er geen vuiltje aan de lucht is in de sector en dat we simpelweg alles moeten legaliseren – net zoals in al die andere landen waar het gefaald heeft. Dat zoiets nog kan voorkomen in 2015 wil zeggen dat we een ideologisch probleem hebben: dat de mainstream en oppervlakkig feministisch denken zodanig vervuild is met de propaganda van de prostitutielobby dat mensen niet eens meer zien dat dat hallucinante toestanden zijn.

Ondanks dat, gaat de organisatie van dat debat nu actie voeren voor een uitstapregeling. Zij voegen zich bij een groeiende groep van organisaties zoals de European Women’s Lobby, de Vrouwenraad en FEL, voor wie het nu wel genoeg geweest is: we kunnen niet langs de kant blijven staan terwijl het geweld verder gaat.

Prostitutie is een moderne vorm van slavernij, tijd voor abolitionisme, ook in België. Een wereld zonder geweld tegen vrouwen is namelijk perfect mogelijk.

Racisme en het hoofddoekendebat

Er zijn het afgelopen haar een heleboel superinteressante initiatieven geweest in Brussel rond racisme, black power, discussie en workshops over geïnternaliseerd racisme, debatten… Dit is fantastisch om te zien. De feministische beweging blijft nog altijd deels racistisch en ook de discussie over hoofddoeken blijft voortslepen. BOEH! e.a. blijven echter overwinningen boeken🙂

Ida en ik schreven een tijd geleden al een tekst over structuren en het vrije keuzedebat, waarin we argumenteren dat we eigenlijk niet zomaar op voorhand vaste regels voor feminisme kunnen vastleggen maar dat dat afhangt van de concrete context van elke groep, land… In elke concrete context moeten we proberen de beste manier van verzet te zoeken. De oplossingen van het ene thema zijn die van het andere niet.

Ik werd nog eens herinnerd aan het enorme belang van de context toen ik onlangs een Iraanse vrouw leerde kennen. Haar verhalen van opgroeien en een feministisch bewustzijn krijgen zijn weer heel anders. Neem hoofddoeken bijvoorbeeld, zij was radicaal tegen gezien haar achtergrond: opgroeien in een plaats waar alle vrouwen gedwongen werden een hoofddoek te dragen. In België is de feministische beweging grotendeels verschoven naar acceptatie en steun aan moslima’s, onder het motto van baas over eigen hoofd: geen gedwongen wel of niet, het ideaal waarnaar gestreefd wordt is een individuele keuze. Zijn die twee standpunten dan met elkaar in conflict? Dat is enkel oppervlakkig zo, lijkt me. Uiteindelijk gaan ze over hetzelfde: verander de omgeving zodat de druk afneemt en vrouwen wél zelf kunnen beslissen.

Feminisme en transbevrijding

Transbevrijding is nog niet geïntegreerd als noodzakelijk perspectief in feminisme. Tezelfdertijd, gezien de burgerlijkheid van de holebitransbeweging, is er het risico dat de feministische beweging op een verkeerde manier het thema incorporeert en geen duidelijke standpunten meer kan innemen over de ongelijke machtsverhoudingen van mannen en vrouwen bijvoorbeeld. Geen postmodernisme, maar een radicaal en doordacht kruispuntdenken, dat hebben we nodig.

Sustainable activism

Een aantal moeilijke en ook erg mooie persoonlijke ervaringen hebben me er nog eens op gedrukt: als we een goede beweging willen uitbouwen, moeten we blijven aandacht hebben voor elkaar, niet enkel met een hamer proberen muren te slopen – die hamer hebben we echter wel nodig😉. Er zijn nog altijd veel activisten die een burnout krijgen of door allerlei problemen niet verder kunnen. Zelfzorg en voor elkaar zorgen zijn noodzakelijke onderdelen van een beweging voor een betere wereld.

Media versus beweging

Eén van mijn zorgen is de verwarring bij activisten tussen bereik bij de media en de uitbouw van een beweging. Dat is niet hetzelfde maar ik zie voortdurend de verwarring. Veel plotse media-aandacht is natuurlijk een graadmeter van succes, maar er is nog. Als je als kleine groep plots veel aandacht krijgt, leidt dat niet automatisch tot meer leden, noch tot een meer democratische organisatie. Die twee zaken zijn meer langdurig werk maar kunnen niet overgeslagen worden.

Links en feminisme

Het gedeelte van de linkerzijde, vakbonden, politieke partijen, progressieve mensen, die weten waar feminisme over gaat, die het enigszins kan schelen, is best klein. De steun van linkse mannen aan feminisme laat over het algemeen te wensen over, terwijl feministes toch in linkse, antiracistische etc strijden aanwezig zijn. Het is niet allemaal zoals in pakweg de film Pride, waarbij de holebi’s en de arbeiders elkaar steunden (waargebeurd, in het Groot-Brittanië onder Margaret Thatcher). Er mag wel eens wat meer steun beide kanten op komen in plaats van enkel feministes die alles steunen maar haast nooit omgekeerd. Dit is enkele individuen en organisaties niet te na gesproken, het kan duidelijk. Laten we hopen dat de wil bij de meerderheid er ook komt.

Besluit

fist

We blijven werken aan een gezonde, radicale massabeweging. Het uitbouwen van een grote beweging die scherp genoeg is om effectief verandering teweeg te brengen, dat blijft het hoofddoel van de komende jaren. We staan voor een tweesprong: feminisme of kapitalisme. Feminisme of patriarchaat. Feminisme of een dode planeet.

Wij moeten vechten om onze neoliberale, neofascistische regeringen omver te werpen en te vervangen door een sociaal, feministisch en democratisch alternatief.

Evie Embrechts

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s