Decriminalisering van prostitutie: een reactie

Evie Embrechts

Recent besliste Amnesty om te pleiten voor decriminalisering. Twee Belgische organisaties (1) onthaalden dit positief, maar heel wat anderen staan er niet om te springen. Waar gaat het precies over?

Definities

In het prostitutiedebat zien we enkele ingewikkelde termen passeren: decriminalisering, criminalisering, legalisering… ook na een kijkje in een woordenboek is het allemaal niet zo eenvoudig als het lijkt. Ik geef drie voorbeelden uit de praktijk:

In Nederland heb je een gedeeltelijke legalisering. Bij hen werd in 2000 het bordeelverbod opgeheven. Pooierschap werd legaal, net als het verkopen en kopen van seks, maar enkel op goedgekeurde plaatsen. In Nederland is er nog steeds een – zeer grote en groeiende – illegale sector: die buiten de officiële bordelen om, en ook de mensenhandel die zowel binnen als buiten de officiële bordelen floreert.

In België heb je een gedoogbeleid. Wettelijk is bijvoorbeeld pooierschap strafbaar, maar in de praktijk dan weer niet. Er zijn per stad andere afspraken, in verschillende steden helpt de stad mee prostitutie te organiseren: Antwerpen heeft een door de stad mee uitgebaat megabordeel en Brussel verdient geld met een lucratieve taks op kamertjes. Wat zou decriminalisering hier betekenen? Enkel het officieel legaal maken van wat de prostituees doen (waar ik voorstander van ben)?

In de praktijk zijn pooiers hier ook gedoogd, wat iets heel anders is dan enkel de prostituees legaliseren. Ze zijn zelfs niet alleen gedoogd, in de praktijk wordt er zelfs met hen samengewerkt. Bij decriminalisering hoort dus de vraag: decriminalisering van wie? In debatten over de al dan niet aanwezige keuze van vrouwen blijven kopers en pooiers al te vaak buiten schot.

Er is in België sprake van enige willekeur: in Gent laat de burgemeester bijvoorbeeld de politie optreden: die arresteert wegens “overlast” niet alleen klanten maar ook prostituees – terwijl de pooiers buiten schot blijven. Wie beschermt de prostituees tegen pooiers? En wie beschermt de prostituees tegen burgemeester Termont? Het blijft voorlopig een open vraag.

In Zweden is het verkopen van seks legaal – decriminalisering van prostituees dus, met de daarbij behorende bescherming en opvang en vermijden van chantage en politieproblemen. Het kopen van seks is strafbaar, net als pooierschap. Zoiets kan echter niet werken zonder een exitprogramma – over de laatste zal ik het verder nog hebben. Ik besprak eerder al de effecten van het Zweedse en het Nederlandse model.

De stem van prostituees – maar welke stem?

In het debat rond prostitutie hoor je vaak de uitspraak “we moeten naar prostituees luisteren”. Daar ben ik het mee eens. Maar dan moet dat wel serieus gebeuren: de aanhangers van legalisering moeten niet zomaar ergens een prostituee zoeken wiens mening goed in hun plaatje past.

De meningen van prostituees zijn verdeeld, da’s ook logisch. In tegenstelling tot wat beweerd wordt zijn absoluut niet alle prostituees voor legalisering, we zagen eerder al de getuigenissen van bijvoorbeeld Rachel MoranEllen Sati, Rebecca Mott, en nog vele anderen.

De slogan “luisteren naar prostituees” van enkele organisaties wordt echter een soort mantra die betekent: “luister naar mijn mening, vertolkt door een prostituee”. Er is hier een stevig gevaar voor “instrumentalisering”: prostituees worden gebruikt om de eigen mening kracht bij te zetten, wat eigenlijk oneerlijk is en weinig menselijk. Prostituees worden dan opnieuw behandeld als objecten – iets wat al veel te vaak gebeurt in dit debat.

Toen ik voor GDL Magazine een artikel schreef, ging ik enkele prostituees interviewen. Ik belde met PasOp en die gaven me na enig beraad twee contacten: één vrouw die zelfstandig werkte en één “madam” – dat is een vrouw die pooier is. Dat was alleszins niet de “gemiddelde” prostituee, met iemand die achter de ramen stond kon ik blijkbaar niet spreken. Aan een pooier gaan vragen wat die vond van prostitutie dat leek me al te bar – alsof die ooit voor iets anders zou pleiten dan het zo gemakkelijk mogelijk maken van geld verdienen. Van mensen die ergens dikke winsten mee maken kan je geen objectiviteit verwachten.

Gelukkig – nu ja – ging een tijd eerder mijn wasmachine kapot. Ik belandde in een wasserette vlakbij Gent Zuid. De vrouw die naast me zat begon haar verhaal tegen me te doen. Terwijl onze was aan het draaien was, vertelde ze me dat ze werkte in de straat verderop en dat ze pijn had. Ze had wondes in haar mond die niet meer genazen. Nee, gelukkig was ze niet nee, stoppen zou beter zijn, maar daar durfde ze niet aan denken. Dat is dan weer een heel ander verhaal dat ik blijkbaar niet mocht horen. Waarom niet? Dat een aantal mensen in een uitzichtloze situatie zit en geen uitweg ziet, mag niet mee in rekening gebracht worden?

Achteraf leerde ik dat zoiets niet zo ongewoon was – er zijn ook prostituees die een verdovende gel gebruiken die de pijn vermindert. Je hebt namelijk heel wat klanten nodig om de pooiers en de verhuurders te betalen als je achter een raam moeten staan en na een tijdje gaat dat pijn doen en treden er beschadigingen op – een menselijk lichaam kan niet zomaar alles aan. (2)

Objectiviteit

Objectiviteit is iets dat sowieso heel moeilijk is wanneer het gaat over maatschappelijke debatten. Het is op zich vrij begrijpelijk dat een hulporganisatie niet tegen haar eigen winkel gaat pleiten, maar waarom niet eigenlijk? Er is natuurlijk ook een verschil tussen het beste proberen voor enkele individuen op korte termijn in slechte omstandigheden en het beste op lange termijn.

Hulporganisaties die zich willen inzetten voor prostituees zouden toch allemaal op één lijn moeten staan wat betreft pooierschap. Laten we niet liegen over het geweld, de dreigementen, de trucs en manipulatie van de overgrote meerderheid van de pooiers. We weten dat allemaal en het heeft geen zin dat te ontkennen. Waarom spreekt men zich daar dan niet tegen uit? Is er enige reden om die mensen in bescherming te nemen?

Want die mogelijkheid is er ook: we legaliseren wat de prostituees doen, het “verkopen” zeg maar, en we treden wél op tegen al de rest. We kunnen moeilijk argumenteren dat pooiers bestaan om de situatie van de vrouwen beter en veiliger te maken, niet?

Beter onderzoek kan, ook over een zo zwaar onderwerp. Wat onderzoek zou moeten doen is veel verhalen verzamelen én expliciet controleren voor bias (vertekende beelden): wat zijn de verschillende ervaringen en problemen van vrouwen achter ramen, in privéhuizen, op zichzelf werken, in megabordelen, in illegale bordelen… Dat laatste illustreert wel een moeilijkheid. Een aantal vrouwen heeft geen stem in dit debat, ze zijn deels onvindbaar – of de politieke wil ontbreekt – en te afhankelijk van een pooier of mensenhandelaar.

Er bestaat zelfs al dergelijk onderzoek – dat geeft steevast aan dat 85 – 95 % van de prostituees dat helemaal niet willen doen en zouden stoppen, moesten ze kunnen (3). Het onderzoekt legt ook het onontkoombare geweld in de sector bloot. De lobbyisten ontkennen natuurlijk dat dat onderzoek geldig is.

De verborgen stem van het geld

Er is nog een stem die eigenlijk voortdurend, maar verdoken aan bod komt: de stem van het geld. In Antwerpen en Brussel bijvoorbeeld, verdient de stad lekker aan prostitutie. In Antwerpen staat een megabordeel, de staat werkt daarvoor samen met wat netjes “uitbaters” genoemd wordt. De eerste uitbater bleek een maffiagroep te zijn – oeps – en een ander woord voor een uitbater van een huis vol prostituees is natuurlijk pooier. Is de stad dan ook een pooier? De vraag begint zich op te dringen.

Idem voor Brussel: de belastingen en opbrengsten van de ruimtes die de vrouwen moeten huren tegen grof geld, dat is een goede verdienste voor de stad, op de kap van de prostituees.

Dat is om nog maar te zwijgen van de schijnheiligheid van de mannen die hun bezoekjes niet kwijt willen – Gentse burgemeester Termont kwam al eerder in het nieuws met zijn uitleg dat de Gentse prostituees een “goede prijs/kwaliteitsverhouding” hebben. Dat weerhoudt hem er niet van ze te laten arresteren, maar aan hypocrisie was er sowieso al geen gebrek in dit debat.

Wat zegt onderzoek?

Als we kijken naar de ervaringen die legalisering hebben gebracht, is daar niets positiefs aan te ontdekken. Noch in Nederland, noch in Duitsland, noch in de andere landen waar er legalisering is. Het is begrijpelijk dat mensen denken – of vooral: hopen – dat dit zou helpen, maar de situatie verbeterde er niet op. Integendeel, die verslechterde. Het geweld nam toe, vrouwenhandel nam toe en de winsten van de pooiers – nu “zakenmannen” – stegen. De veiligheid en zelfstandigheid van de vrouwen nam af.

Ik zeg niet dat iedereen die voor legalisering is bij de seksindustrielobby zit trouwens. Maar die lobby bestaat wel en verhindert een eerlijk en zo objectief mogelijk debat. Mensen die enkel naar winst streven gaan alles doen om die winsten te behouden en te vergroten. Zoals infiltreren in Amnesty.

Maar ondanks de macht van die lobby ging onafhankelijk onderzoek door. De landen met legalisering moesten het na verloop van tijd zelf toegeven: legalisering is een flop (4). Een zodanige flop dat vandaag de dag niemand daar nog mee durft uitpakken als “oplossing”. Dus veranderde de lobby van tactiek en ging over op de term “decriminalisering”.

Als pooiers gewoon verder kunnen gaan met geweld uitoefenen en winsten maken door vrouwen te verkopen, is dat legalisering – ook al staat dat nergens officieel op papier, ook al noemen we dat nu “decriminalisering”.

Er zijn een aantal mensen die geloven dat met legalisering / decriminalisering de positie van vrouwen erop zou verbeteren. Dat zou fantastisch zijn: een relatief simpele ingreep en de problemen zijn opgelost. Maar dat blijkt niet te werken. De omstandigheden in Nederland en Duitsland zijn absoluut verschrikkelijk. Zelfs in landen die het Zweedse model aannemen is het niet simpelweg gedaan: in Noorwegen blijkt geweld wel gedaald te zijn, maar deels ook verschoven naar “lichtere” vormen. (5)

Waarom? Omdat mensen de aard van de meeste kopers onderschatten. Kopers komen helemaal geen melding doen als ze vrouwenhandel vermoeden. Bovendien blijven ze overgaan tot fysiek en seksueel geweld. Kopers denken duidelijk enkel aan zichzelf. Een einde maken aan het geweld betekent dan ook de macht en aantallen van de kopers terugdringen. Idem voor de pooiers. En dat kan: in Zweden werkt het wel.

Waarom heeft België geen exitprogramma?

Last but not least, iedereen die bezig is met de sector weet dat er een heleboel vrouwen zelf aangeven er niet in te willen werken. Waarom bestaat er in België dan geen degelijk exitprogramma zoals in Zweden?

Wat is een exitprogramma? Dat is een georganiseerde manier om vrouwen te helpen uit de industrie te stappen. Het omvat een uitkering, begeleiding, herscholing… Ik neem aan dat niemand serieus tegen een dergelijk exitprogramma is – het alternatief is mensen die dat helemaal niet willen dwingen om seks tegen betaling te hebben… Tijd voor een exit-programma dus.

Maar wat kost zoiets dan? Veel minder dan wat prostitutie onze samenleving jaarlijks kost. Ik heb het eens ruw uitgerekend: voor een kwart van de prijs van één van die nieuwe gevechtsvliegtuigen kunnen we alle prostituees in België een exitprogramma aanbieden. Als we het leger afschaffen slaan we ineens twee vliegen in een klap.

Nederland heeft geen exitprogramma, gezien sinds de legalisering prostitutie eerder een job als een ander was – een indrukwekkend staaltje ideologie. Ondertussen blijft de ellende wel voortduren.

België zou perfect op een paar jaar tijd – en goedkoop – een exitprogramma kunnen opzetten. Dat we ons daar eens op richten.

Het wordt tijd om komaf te maken met de gevaarlijke illusie dat een neoliberaal beleid een antwoord kan zijn op de intrinsieke problemen in de sector. En tijd om werk te maken van een beleid dat wél werkt.

Eindnoten

  1. Decriminalisering prostitutie is bepalend voor welzijn sekswerkers, DeWereldMorgen, 14 augustus 2015
  2. Zimmerman, C., et al. (2006). Stolen Smiles. The physical and psychological health consequences of women and adolescents Trafficked in Europe. The London School of Hygiene and Tropical Medicine. London 2006.
  3. Prostitutie: het Zweedse of het Nederlandse model?, DeWereldMorgen, 28 februari 2013;
    Prostitution & Trafficking in Nine Countries: An Update on Violence and Post-Traumatic Stress Disorder. Farley, M., Cotton, A., Lynne, J., Zumbeck, S., Spiwak, F., Reyes, M.E., Alvarez , D., Sezgin, U. 2003.
  4. Prostitutie: het Zweedse of het Nederlandse model?, DeWereldMorgen, 28 februari 2013;
    Hoerenlopen is niet normaal – twijfels bij een liberaal prostitutiebeleid. 2007. Karina Schaapman. Uitgeverij Balans;
    KLPD (Korps Landelijke Politiediensten) – Dienst Nationale Recherche (July 2008). Schone schijn, de signalering van mensenhandel in de vergunde prostitutiesector. Driebergen, Nederland;
    Karin Werkman, 2009. Sex trafficking in Europe: Prostitution regimes and trafficking victims. Thesis voor MsC Humanitarian Action, University College Dublin.
  5. Onderzoek naar geweld bij prostituees in Noorwegen, Evie Embrechts
    Violene decrease under the Nordic model – why the radio silence?, Samantha Berg

Een gedachte over “Decriminalisering van prostitutie: een reactie”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s